.net 
Przeglądając XVII-wieczne mapy, można natrafić na prawdziwe historyczne perełki. Jedną z nich jest Mapa Radziwiłłowska Wielkiego Księstwa Litewskiego z 1613 roku, na której przy nazwie Włodawy widnieje intrygujący dopisek: "
Olim Ducatus”, czyli niegdyś księstwo
Łacińskie słowo olim oznacza "niegdyś" lub "dawniej”, natomiast ducatus to "księstwo". Zapis można więc odczytać jako
Nie jest to jedynie przypadkowa ciekawostka językowa. Okazuje się, że podobne dopiski umieszczono również przy innych miejscowościach. Włodawa znalazła się w ten sposób w szczególnym gronie ośrodków, których dawne znaczenie postanowiono zaznaczyć na mapie. Co dokładnie kryje się za tym określeniem? Czy chodzi o dawną siedzibę książęcą, historyczne prawa terytorialne, a może o inne uwarunkowania polityczne? Sam napis nie daje odpowiedzi na wszystkie te pytania, ale stanowi interesujący punkt wyjścia do dalszych badań.
Mapa Radziwiłłowska, czyli kartograficzny obraz dawnej Litwy
Mapa znana jako Radziwiłłowska została wydana w
Jej powstanie wiąże się z działalnością księcia Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła, zwanego Sierotką. Mapa była efektem szeroko zakrojonych prac kartograficznych, których początki sięgają jeszcze XVI wieku. Z opracowaniem i przygotowaniem mapy związany był Tomasz Makowski, choć historia jej powstania jest bardziej złożona niż przypisanie całej pracy jednej osobie.
Dzieło to należy do ważnych źródeł kartograficznych dotyczących ziem Wielkiego Księstwa Litewskiego i obszarów sąsiednich. Pokazuje nie tylko rozmieszczenie miejscowości, ale również odzwierciedla ówczesne wyobrażenia o ich znaczeniu politycznym i historycznym. Warto przy tym pamiętać, że mapa obejmuje również tereny leżące poza granicami Wielkiego Księstwa Litewskiego w jego ówczesnym kształcie. Obecność Włodawy na tym zabytku nie powinna zatem dziwić, ale zastosowane przy jej nazwie określenie zasługuje na uwagę.
Włodawa wśród dawnych ośrodków książęcych
Co ciekawe, zapis dotyczący Włodawy został odnotowany również w literaturze naukowej. Historyk Stanisław Alexandrowicz w opracowaniu poświęconym Mapie Wielkiego Księstwa Litewskiego Tomasza Makowskiego wymienia Włodawę wśród miejscowości oznaczonych dopiskiem olim ducatus. Obok niej wskazuje między innymi Czartorysk, Dubrowicę, Holszany i Kobryń.
To istotna wskazówka. Nie mamy więc do czynienia wyłącznie z samodzielnym odczytaniem tajemniczego napisu, lecz z określeniem, które zostało zauważone i omówione przez badacza historii dawnej kartografii. Alexandrowicz zwraca uwagę, że takie oznaczenia wiązały się z podkreślaniem dawnego, udzielnego charakteru władzy książąt litewskich i wołyńskich. Wskazują one, że twórcy mapy przypisywali poszczególnym miejscowościom znaczenie wykraczające poza ich zwykłą funkcję osadniczą.
Zobacz również:.
Historia: Oto jak historia z czerwonym akcentem łączy dwa murale w mieście Włodawa
Historia: Skąd naprawdę wzięły się pieniądze na kościół św. Ludwika i klasztor paulinów we Włodawie?
Gotowy na każdą wyprawę?
Wytrzymałość i funkcjonalność
Plecaki militarne
Dla prawdziwych twardzieli
Plecaki survivalowe
Sprawdź teraz!
Idealny na pokład samolotu!
Lekki i pojemny
Bagaż podręczny
Do Ryanair, Wizzair i innych
Komfort podróżowania
Sprawdzony przez tysiące
Co z książętami Sanguszkami?
W dziejach Włodawy ważne miejsce zajmuje ród Sanguszków, związany z dawnymi dziejami miasta i jego właścicielami. To kolejny trop, który warto uwzględnić przy próbie odtworzenia historii miejscowości. Sam dopisek olim ducatus nie pozwala jednak jednoznacznie przypisać dawnego księstwa konkretnemu rodowi ani określić jego granic czy okresu istnienia. Takie ustalenia wymagają dodatkowych dokumentów, między innymi aktów własności, przywilejów i opracowań dotyczących dawnych podziałów terytorialnych.
Właśnie dlatego stare mapy są tak interesujące. Potrafią wskazać kierunek poszukiwań, ale często dopiero zestawienie ich z innymi źródłami pozwala zrozumieć, co naprawdę kryje się za pojedynczym słowem.
Historia Włodawy wciąż skrywa zagadki
Na łamach wlodawa.net publikowaliśmy już materiały poświęcone mniej znanym wątkom z przeszłości naszego miasta. Warto przypomnieć między innymi artykuły:
- Historia z minionych dni. Odpis aktu erekcyjnego miasta Włodawy
- Historia. Zamek we Włodawie istniał naprawdę? Nowe źródła z 1692 roku zmieniają historię naszego miasta
Każdy kolejny dokument, mapa czy archiwalny zapis może rzucić nowe światło na dzieje Włodawy. Tym razem uwagę przyciąga krótka łacińska adnotacja, która znalazła się na mapie wydanej ponad cztery stulecia temu. Czy uda się ustalić, do jakiego konkretnego epizodu z historii Włodawy odnosiło się określenie olim ducatus? To pytanie pozostaje otwarte i zasługuje na dalsze poszukiwania.
Może właśnie w starych dokumentach kryją się odpowiedzi, których próżno szukać w kolejnych opracowaniach powielających wcześniejsze ustalenia. Zamiast przepisywać historię jeden od drugiego, warto czasem zajrzeć do źródła i sprawdzić, co rzeczywiście mówi. 🤏😎 😍🤙
^p^ / Piotr Trochymiak
Źródła i materiały dodatkowe
- Mapa Radziwiłłowska, informacje i reprodukcje, Wikipedia
- Stanisław Alexandrowicz, Mapa Wielkiego Księstwa Litewskiego Tomasza Makowskiego z 1613 r. tzw. „radziwiłłowska” jako źródło do dziejów Litwy i Białorusi, „Studia Źródłoznawcze”, t. 10, 1965, s. 33–67. Pełny tekst opracowania w repozytorium Instytutu Historii PAN.
👾 
👾 
Zobacz również:
